|
Windeieren zijn eieren zonder kalkschaal. Waardoor kunnen ze ontstaan en wat kun je er aan doen. Leggende hennen kunnen soms spontaan of langere tijd windeieren blijven leggen.
Het spontaan leggen van windeieren komt vaak door verstoring van het normale ritme waardoor kippen gemakkelijk in een stress toestand geraken zoals: het verplaatsen, b.v. naar een tentoonstelling, het plotseling schrikken of hevig lawaai. Andere oorzaken kunnen ook zijn: vervetting van de eileider, dat door een tijdelijk dieet snel kan worden hersteld. Ook wordt het veelvuldig treden van de haan als oorzaak genoemd van het zo nu en dan leggen van een windei. Door de haan te verwijderen is het probleem meestal opgelost. Kippen kunnen ook kort achter elkaar te veel eieren willen leggen waardoor de kalkvoorziening het niet meer aan kan en er zo nu en dan tussen de normale leg een windei wordt gelegd. Ook kan het spontaan gebeuren zonder aanwijsbare reden. Het ei wordt te vroeg gelegd, wat meestal éénmalig is.
Wanneer hennen langere tijd windeieren blijven leggen, is er iets anders aan de hand. Verschillende oorzaken zijn hiervoor aan te wijzen zoals:
Egg drop syndrome (EDS)
is een ziekte waarbij eiproductie daling en het leggen van windeieren voorop staat. De ziekte wordt veroorzaakt door een virus die bij eenden en ganzen wijd verspreid voorkomt. Het virus veroorzaakt bij deze dieren echter geen ziekteverschijnselen. Onder de legkippen worden de ziekte verschijnselen vooral bij de zwaardere rassen aangetroffen en met name bij de bruine legkippen. Vrijwel altijd raken de dieren aangetast bij het begin van de eiproductie. Één van de eerste verschijnselen is een productie daling en het bleker worden van de eischaal (bij bruine eieren). Kort daarna worden zwakschalige en windeieren geproduceerd wat een enorme smeerboel in de legnesten veroorzaakt. Opvallend is dat de kippen zichtbaar niet ziek zijn, dit in tegenstelling met andere aandoeningen die de eiproductie beïnvloeden. Herstel van een koppel hennen kan over weken verlopen. Een goede verzorging is hierbij belangrijk. Geneesmiddelen tegen de ziekte zijn niet bekend. Een geforceerde rui heeft als regel een gunstige invloed op de ziekte.
In de periode 1973 - 1978 heeft het virus grote schade in de pluimveehouderij veroorzaakt. Sinds de introductie van een vaccin in 1978 is de ziekte in betekenis afgenomen en komt in Nederland nog maar zelden voor.
Kalkgebrek
Kippen die vrijuit kunnen lopen, hebben zelden gebrek aan kalk. Kippen die binnen zitten moeten we van kalk voorzien. In het huidige voer zijn grondstoffen in de vorm van kalk toegevoegd. Voor hanen is dit meestal wel voldoende, maar voor (leggende) hennen meestal niet. Het zal een ieder duidelijk zijn dat een volop leggende hen veel kalk nodig heeft om het ei steeds weer van een schaal te voorzien. Iedere fokker weet dit en zal in het algemeen grit (gebroken schelpen) onbeperkt verstrekken. Grit heeft een dubbele functie. Het dient als aanvulling van kalk en als steentjes (kiezeltjes) voor het vermalen van voedsel dat in de spiermaag plaatsvindt. De spiermaag is bij de kip een zeer actieve maag die pers- en knijpbewegingen maakt.
Hierdoor worden m.n. granen en zaden vermalen, waarna vervolgens in de darm de nodige stoffen kunnen worden opgenomen.
Jonge dieren zijn ook extra kalk nodig voor de opbouw van het skelet.
Het is begrijpelijk dat leggende hennen die te weinig kalk hebben, regelmatig windeieren zullen leggen.
Infectieuze bronchitis
Dit is een ziekte die door een virus wordt veroorzaakt en in zijn verloop beschadigingen van de eileider kan veroorzaken waardoor windeieren kunnen worden gelegd. De ziekte kan dieren van alle leeftijden treffen en komt in Nederland regelmatig voor. Het is een ziekte die alleen bij de kip voorkomt. De ziekte begint met een luchtweg aandoening, waarbij ademhalingsmoeilijkheden optreden. Een typisch soort hoest, met af en toe een hoge schreeuw is te horen. De dieren zijn algemeen ziek.
Bij zeer jonge dieren kan tot 25 % sterfte optreden. Bij oudere dieren treedt bijna nooit sterfte op. Dieren die zichtbaar hersteld zijn kunnen door deze ziekte een blijvende beschadiging van de eileider hebben gekregen. De eileider kan volledig ontoegankelijk zijn geworden. Een van de ziekte herstelde hen met een dergelijke beschadiging kan geen ei meer leggen. Dieren met een minder ernstige afwijking aan de eileider kunnen vaak nog wel eieren leggen. Wel ziet men vaak duidelijke afwijkingen aan deze eieren in de vorm van geribbeld of krom, maar ook worden er regelmatig windeieren gelegd. Bij jonge dieren (kuikens) die van I.B. zichtbaar hersteld zijn ontdekken we een afwijking aan de eileider pas als de leg begint. Er kan door de afsluiting van de eileider een vochtophoping in de eileider ontstaan die tot een groot volume kan oplopen. Deze dieren verplaatsen zich opvallend rechtop; ze scharrelen als pinguins door het hok. De overlevingskans van deze dieren is erg klein. Hennen die als kuiken van de ziekte zijn hersteld en minder afwijkingen aan het legorgaan hebben, kunnen misvormde eieren en ook regelmatig windeieren leggen. In de natuur komen meerdere virusstammen IB voor die sterk kunnen verschillen in virulentie (ziek makend vermogen). Bij een infectie door een minder virulente (zwakke) stam worden vaak geen ziekte verschijnselen waargenomen. Wel kunnen bij het leggen misvormde eieren of windeieren voorkomen.
Libellenziekte
Dit is een parasitaire aandoening, welke veroorzaakt wordt door een klein, eirond, rood zuigwormpje. Dit wormpje houdt zich op in de eileider van leggende kippen, hier worden eitjes gelegd, welke via de cloaca met de mest naar buiten komen. Voor de rijping van deze eitjes en de ontwikkeling van het larfje in het eitje zijn twee tussengastheren nodig. Eerst de slak en vervolgens de libel.
Wordt een besmette libel door een hen opgepikt, dan komen de larfjes in het maagdarmkanaal vrij en bewegen zich met de darmstroom mee richting de cloaca om daar vervolgens weer terug te kruipen in de eileider waar ze uitgroeien tot volwassen wormpjes.
Deze wormpjes, maar ook de eitjes, prikkelen de wand van de eileider, waardoor de dieren zeer veel persen en de pinguïn houding aannemen.
Eieren worden dan, voor ze van een schaal zijn voorzien, gelegd. De ziekte kan bovendien aanleiding zijn voor het ontstaan van eileider- en buikvliesontsteking.
Preventie: het vermijden van contact met besmette libellen of larven daarvan. In streken waar de ziekte nogal eens voorkomt moeten de dieren vanaf begin maart tot half juni binnen worden gehouden. Bovendien moet gezorgd worden voor zuiver leiding- of pompwater. Water uit sloten e.d. kan gevaarlijk zijn.
In Nederland komt deze ziekte, voor zover bekend, niet of nauwelijks voor.
Vitamine D3 gebrek
Deze gebreksziekte is naast kalkgebrek verreweg de grootste veroorzaker van het verschijnsel " windeieren". Vitaminen werken als katalysatoren (soort smeermiddel). Vitamine zorgt er voor dat het grit, welke een kip opneemt in bruikbare kalkvorm wordt omgezet en vervolgens via de bloedbaan afgezet daar waar het nodig is.
eieren ringen gaan vertonen. Pas later worden er ook windeieren gelegd (kan worden verward met IB).
Kippen die buiten lopen of in open hokken zitten hebben meestal maar zeker in de zomermaanden geen gebrek aan vitamine D3. Onder invloed van direct zonlicht kunnen kippen namelijk zelf deze vitamine maken. Onderhuids komen bepaalde sterinen (soort vetten) voor die provitamine D worden genoemd. Door ultraviolet licht (zonlicht) worden deze sterinen omgezet tot vitamine D3.
Dieren die achter glas zitten krijgen deze stralen niet en zijn afhankelijk van de vitamine D3 die in voeder, korrels of meel is bijgemengd. Wanneer toch een gebrek aan vitamine D3 ontstaat, komt dit vaak door oud of niet goed bewaard voer. Vitamine D3 oxydeert vrij snel onder invloed van te hoge temperatuur en/of licht. Zodra vitamine D3 weer wordt verstrekt zullen de hennen binnen enkele dagen weer normale eieren leggen.
Een goed en snel werkend middel zijn AD druppels. In water oplosbaar is b.v. "Davitamon". Dit is bij elke drogist verkrijgbaar. Het resultaat is verbluffend. Dagelijks moet men wel een nieuwe oplossing maken.
Wanneer U weer goed voer verstrekt met vitamine D3 kunt U stoppen met het geven van Davitamon.
Keukenzout
Keukenzout (natrium chloride) is zeer ongezond voor kippen. Zelf een kleine hoeveelheid zout kan al verstoring geven in de legproductie. Zout heeft een vocht onttrekkende werking die ook van invloed is op het vocht in het te vormen ei, waardoor er indirect een verstoring optreedt bij de aanmaak van de eischaal. De eerste zichtbare verschijnselen zijn windeieren. In etensresten komt meestal veel zout voor. Het is daarom af te raden om kippen overgebleven etensresten te voeren. Na het stoppen van voer waarin zout voorkomt zal de leg spoedig weer normaal zijn. Grotere concentraties zout zijn dodelijk voor kippen.
Mangaan gebrek
Mangaan is een stof die volwassen kippen in kleine hoeveelheden (spore-element) - nodig hebben. Bij gebrek hieraan kan de eischaal niet voldoende worden aangemaakt. Dit leidt tot het leggen van windeieren. In fabrieksvoer is mangaan als spore-element in voldoende mate aanwezig waardoor het niet is te verwachten dat door mangaan gebrek het aanmaken van de eischaal wordt verstoord.
- Feringa.
Hollandse Kriel Magazine 83 uitgave september 2005
|